Giriş
Öğrenci Seçme ve Yerleştirme süreçlerinde kullanılan merkezi sınavlar, yalnızca öğrencilerin bilgi düzeylerini belirleyen araçlar değil, aynı zamanda öğretim programlarının hangi becerilere öncelik verdiğini ortaya koyan önemli göstergelerdir. 2026 Liselere Geçiş Sistemi (LGS) Fen Bilimleri testi incelendiğinde, son yıllarda giderek belirginleşen beceri temelli ölçme anlayışının daha da güçlendiği görülmektedir. Sınav, ezberlenmiş bilgilerin hatırlanmasından ziyade öğrencilerin bilimsel muhakeme, okuduğunu anlama, çıkarım yapma ve soyut düşünme becerilerini ölçmeye odaklanmıştır.
Soruların Yapısal Özellikleri
2026 LGS Fen Bilimleri testinde dikkat çeken en önemli değişimlerden biri, görsel kullanımına ilişkin geleneksel algının kırılmasıdır. Önceki yıllarda görsel yoğunluğu fazla olan soruların daha zor olduğu düşünülürken, bu sınavda yedi sorunun tamamen görselsiz olarak hazırlanmış olması dikkat çekicidir. Soruların önemli bir kısmında öğrencilerden herhangi bir şekil veya tablo desteği olmaksızın verilen metni dikkatli okumaları, metindeki ilişkileri zihinsel olarak modellemeleri ve bilimsel çıkarımlara ulaşmaları beklenmiştir.
Bu durum, sınavın zorluk düzeyinin görsel yoğunluğundan değil; metin içerisinde saklı ilişkileri analiz etme, kavramlar arasında bağlantı kurma ve bilgiyi yeni durumlara transfer edebilme becerisinden kaynaklandığını göstermektedir.
Ölçme-Değerlendirme Açısından İnceleme
Sorular incelendiğinde Bloom’un Yenilenmiş Taksonomisi’nin üst düzey bilişsel basamaklarına yönelik bir ölçme anlayışının benimsendiği görülmektedir. Bilgi ve kavrama düzeyindeki soruların oranı sınırlı tutulurken, analiz, değerlendirme ve çıkarım yapmayı gerektiren soruların ağırlığı belirgin biçimde artmıştır.
Örneğin;
- Kalıtım ünitesinde öğrencilerden yalnızca baskın ve çekinik özellikleri bilmeleri değil, çaprazlama sonuçlarını olasılık temelli değerlendirerek genotip-fenotip ilişkisi kurmaları istenmiştir.
- Fotosentez ve ekoloji sorularında deney düzeneklerinden hareketle veri yorumlama ve bilimsel çıkarım yapma becerileri ölçülmüştür.
- Basınç ve basit makineler sorularında öğrencilerden fiziksel olayları zihinsel olarak canlandırmaları, değişkenler arasındaki ilişkileri analiz etmeleri ve neden-sonuç bağlantıları kurmaları beklenmiştir.
- Elektrik ünitesinde ise elektrostatik olaylar günlük yaşam bağlamına taşınarak öğrencilerin kavramsal bilgiyi yeni durumlara transfer etme yeterlikleri değerlendirilmiştir.
Dolayısıyla sınav, öğrencilerin yalnızca “ne bildiğini” değil, “bildiği bilgiyi nasıl kullandığını” ölçen bir yapıya sahiptir.
Kazanım Temelli Değerlendirme
Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programı’nın temel amaçlarından biri, öğrencilerin bilimsel süreç becerilerini geliştirmek ve bilimsel okuryazar bireyler yetiştirmektir. 2026 LGS Fen Bilimleri soruları bu amaçla yüksek düzeyde uyumluluk göstermektedir.
Soruların önemli bir bölümü;
- Gözlem yapma,
- Verileri yorumlama,
- Hipotez oluşturma,
- Değişkenler arasındaki ilişkileri belirleme,
- Günlük yaşam olaylarını bilimsel ilkelerle açıklama,
- Bilimsel kanıtlar üzerinden çıkarım yapma
becerilerini doğrudan ölçmüştür.
Özellikle deney düzenekleri üzerinden hazırlanan sorular, öğrencilerden ezberlenmiş tanımları tekrar etmelerini değil, bilimsel süreçleri anlamalarını ve yorumlamalarını istemiştir. Bu durum, fen öğretiminin yalnızca konu anlatımı ve test çözümüne indirgenemeyeceğini; deneysel düşünme, sorgulama ve muhakeme süreçlerinin öğretim sürecinin merkezine yerleştirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır.
Soyut Düşünme Becerilerinin Ön Plana Çıkması
Sınavın en dikkat çekici yönlerinden biri, soyut düşünme gerektiren soru sayısındaki belirgin artıştır. Birçok soruda öğrencilerden doğrudan gözlenemeyen ilişkileri zihinsel olarak kurmaları, olayları modellemeleri ve birden fazla değişkeni aynı anda değerlendirmeleri beklenmiştir.
Özellikle;
Bu özellikler, öğrencilerin yalnızca kavram bilgisine sahip olmalarının yeterli olmadığını göstermektedir. Başarılı olabilmek için bilgiyi zihinsel modeller hâline getirme, farklı değişkenleri aynı anda değerlendirme ve görünmeyen ilişkileri ortaya çıkarabilme becerilerinin geliştirilmesi gerekmektedir.
- Gen ifadesi ve çevresel etki ilişkileri,
- Besin ağlarında canlılar arasındaki dolaylı bağlantılar,
- Güneş ışınlarının geliş açısına bağlı enerji değişimleri,
- Basınç değişimlerinin üç boyutlu düşünülmesini gerektiren durumlar,
- Elektrostatik yüklerin hareketi ve etkileşimleri
yüksek düzeyde soyut akıl yürütme becerisi gerektirmiştir.